Hüküm Dergisi 8. Sayı, İhsan Şenocak, M. Emin MARAŞLI

BAYRAM: RABİATU’L-ADEVİYYE’DE İRADE, ARAKAN’DA HÜZÜN

Gün doğar, yeryüzünü kaplayan karanlık örtü zail olur; zulmet gider, nur gelir, gözler güneşin ziyasıyla çiçeği, çimeni görür. Oruç da güneş gibi bir nurdur; Varlığımızı örten karanlık noktaları aydınlatır.

İnsan oruçla tasaffi eder. Tasaffi ettikçe özgürleşir, kayıtlardan kurtulur. Binbir ilaha köle insan, oruçla sadece Allah’a kul olur. En uzak gurbetler oruçla vuslata döner.

Her iftar, özgür ruhların müebbed gün doğumuna biraz daha yaklaşmasıdır. Bayram sabahı ufukta tek nokta karanlık kalmaz. Her beldede, her yaştan müslümanın katılımıyla büyük ictimalar olur ve gün boyu Ramazan mektebi mezunlarına iman, irade, ve takva belgeleri dağıtılır. Bu yüzden her müstakim mümin var oluşu için bir ramazan, bir bayram bekler.

Ramazan Menzili

Allah Resulü de Receb ayı girdiğinde, Ramazan menziline varabilmek için, “Allahım! Receb ve Şaban’ı bizim hakkımızda mübarek kıl, bizleri Ramazan-ı şerife de ulaştır.” (Taberânî, el-Mu’cemu’l-Evsat, IV, 189) diye niyazda bulunurdu. Kadim zamanlardan beri minarelere asılan, “Hoş geldin ya şehr-i ramazan!” mahyaları da bu varışın şükrünü îfa edebilmek içindir.

Ruhun Gurbeti

Ramazan en sevgiliye doğru bir seyir halidir. Bayramsa ona varıştır. Bu yüzden sâlik, bayramda seyir müddetinde yaşadıklarını geride bırakmanın hüznünü yaşar. Bu, mutlak hüzündür. Eğer sâlik seyr halinde yaşadığı sahur bereketini (Müslim, Sıyâm, 9) iftar sofrasında bekleyişini, saf saf olup teravihle Rabbi’ne yönelişini, mukabelelerdeki arzını, her hasenatın yüzlerce sevapla kıymetlendirildiği mübarek anlardaki sair ibadetlerini belli semboller olarak anlayıp eda ettiyse bayram, Ramazan’dan ayrılış olur. Ruh tekrar gurbete düşer. Bu ise, içerisinde hüsran olan bir hüzündür.

Rabbe Likâ, Dosta Sıla

Bayram’da Rabbe “lika”, dosta “sıla” ile sevinen Müslüman, İslam coğrafyasının farklı noktalarından gelen ağıtlarla sevincin onlarca katı bir hüzün yaşayacak. Çocuklara, ağlayan annelere, “Kadir Gecesi”nde Hımıs’ta, Deyr ez-Zor’da, Der’a’da camilerde ve sokaklarda yaşanan Müslüman katliamlarına hayıflanacak. Rabiatü’l-Adeviyye Meydanı’ndan an be an dünyaya geçilen, “Bu ümmet Yaratan ve Yöneten bir Allah’a iman etti, bunun için bedel ödemeye hazırdır” mesajlarıyla teselli bulacak.

Serabâ Huzur

Bayramın diğer yüzü ise serabâ surûrdur. Çünkü bayramda Müslümanlar hürriyetin en güzel muştularını söyler. Orucun küfre ve her nev’î öfkeye karşı kalkan (Müslim, Sıyam 30) olup koruduğu ruh, oruçla güvende olur. Zira ruh, Cennet’in kapılarının sonuna kadar açıldığı, cehenneminkilerin kapandığı, şeytanların zincire vurulduğu bir ayın (Müslim, Sıyâm, 1) muhkem surları içindedir.

Dârulaceze’de Merhamet, Arakan’da Kardeşlik

Bütün uzuvlarla tutulan bir Ramazan sonrası yaşanan bayram; Süleymaniye’de ihtişam, Dârulaceze’de merhamet, Arakan’da kardeşlik, Şam’da hassasiyet, Türkistan’dan Mağrib’e uzanan coğrafyada ise ümmet olmayı hissetmektir. Yani bayram, İslam’ın olmayı emrettiği her noktada onun tayin ettiği ölçüler dahilinde inisiyatif almaktır.

Kadın Erkek Herkes Musallada

Bayram sabahı yeryüzü, en doğudan başlayarak batıya doğru güneş karşısında bir meşhed gibi açılan namaz saflarına ve Müslüman sevincine tanıklık eder. Normal zamanlarda olmaması gerekenler de yer alır bu meşhette. Bayram sevincine kimlerin, ne surette şahit olacağı hususunda Umm-u Atiyye’nin (radiyallahu anha) Allah Resulü’nden (ﷺ) yaptığı nakle göre, fazla elbisesi olanlar olmayanlara verecek ve ergenliğe yaklaşan genç kızlar, özel hallerindeki kadınlar, evlerine kapanmış olanlar da bayram namazı için musallaya çıkar. Bir farkla ki özel hallerinde olanlar namaz kılmadan safların en arkalarında durup bu en güzel hayra ve duaya şahit olur (Müslim, Salâtu’l-Îdeyn, 2). Bayram sabahı bu büyük sevinç Doğu Türkistan’da başlar sırasıyla İslamabad, Kabil, Bağdat, Şam, Mekke ve İstanbul’da yaşanıp Saraybosna’dan ötelere ulaşır.

Bayram “surûrdur” demiştik. Çünkü bayram sabahında camiler, farklı dil ve renkleri olduğu gibi alimle cahili, hamalla iş adamını aynı safta buluşturur. İnsan, uzun zaman görmediği ya da görmek istemediği kişiyle de aynı mekanı paylaşır. Sağında ya da solunda farklı sebeplerle kendine en uzak gördüğü insanlar da vardır ve onlara, “es-selam-u aleyküm…” der. Evs’le Hazrec’i, Muhacir’le Ensar’ı, siyahla beyazı birleştiren ilahi irade, her bayram sabahı yeniden tecelli eder: “Sen yeryüzünde olan her şeyi infak etseydin, yine de onların gönüllerini birleştiremezdin, fakat Allah, onların aralarını bulup kaynaştırdı.” (Tevbe (8): 63).

Bayram sabahı camiler, Menaha’daki Peygamber (ﷺ) musallâsına benzer. Erkekler, çocuklar ve en arkada kadınlar… Melekler de bu saflara tanık olmak için yeryüzüne iner. Gün boyu gelir-giderler… Aslında onlar Hz. Adem daha yokken varlığımızın kirli noktalarına bakıp hilafetimize şöyle diyerek şerh düşmüşlerdi: “Bizler seni hamdinle tesbih ve takdis ederken yeryüzünde fesat çıkaracak, orada kan dökecek insanı mı halife kılacaksın?”( Bakara(2): 30). Sonra Kur’an-ı Kerîm halkalarında, bayram namazı saflarında ruhlarımızın arınmış bölgelerine baktılar ve ilahi huzura varıp, yeryüzüne inip ademoğlunu görmek, onunla aynı havayı soluklamak için izin istediler(Kadr (97): 4). Hâdise, insanın üzerindeki meniye önce necaset gözüyle bakıp tiksinmesi daha sonra da o, ete ve kemiğe bürünüp çocuğu olunca onu canından bir parça kabul edip en sevgili görmesine benziyor.

Hz. İbrahim kendisine gelen meleklere selamlaşmadan sonra kızartılmış bir buzağı takdim etmişti (Hûd (11): 69). Bayram sabahı müminler de meleklere, içerisinde her nevi ibadetin yer aldığı ramazaniyelerini yanık bir yürek, münkesir bir gönülle en yüce huzura ulaştırmak üzere teslim ederler. Onlar, bizim adımıza yerden göklere yaşanan İslam’ın haberini taşırlar. İşte o zaman enfüste ve afakta bayram anlamına ulaşır ve işte o zaman müminler şu ayete muhatap olur: “Allah’ın lutfu ve rahmetiyle, işte bunlarla sevinsinler.”( Yunus (10): 58).

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir